Manastir Moštanica
Opis
Manastir Moštanica jedan je od najljepših manastira Srpske pravoslavne crkve u BiH, smješten u šumovitom podnožju planine Kozare uz rječicu Moštanicu, 12 km južno od Kozarske Dubice. Tačni podaci o osnivanju nisu poznati, ali predanja ukazuju na najmanje petostogodišnju prošlost. Prvi pisani spomen potiče iz 1579. Crkva posvećena svetom arhangelu Mihajlu monumentalna je građevina: duga 23,4, široka 10,5 i visoka 13,5 metara, od pravilno tesanog kamena, trikonhosne osnove s jednom kupolom na slobodnostojećim stupovima.
Ulazni portal neobično je smješten na južnom zidu priprate. Crkva je obnavljana devet puta. U manastiru se čuvaju vosak kojim je bio pečaćen Hristov grob, kamen s Hristovog groba i papuča s moštiju svetog Vasilija Ostroškog. Do manastira vodi asfaltni put, a 19. avgusta obilježava se Preobraženje uz Veče ojkače.
Relikvije i hodočašće
Manastir Moštanica dom je iznimno rijetkih relikvija: voska kojim je prema predanju bio pečaćen Hristov grob u Jerusalimu i kamena s istog groba, kao i papuče s moštiju svetog Vasilija Ostroškog.
Ove relikvije Moštanicu pretvaraju u hodočasničko odredište kakvih je malo na prostoru Bosne i Hercegovine, privlačeći vjernike i posjetioce koji dolaze ne samo radi crkve nego i radi duhovne susretnje s predmetima koji nose duboko sakralno značenje.
Sveti đakon Avakum i tradicija ojkanja
Krajem 18. vijeka u blizini Moštanice rodio se sveti đakon Avakum, koji se tu i zakaluđerio. Kada je nakon Hadži-Prodanove bune 1814. bio zarobljen i odveden u Beograd, Turci su mu ponudili slobodu ako prijeđe na islam. Avakum je odbio i na putu do mjesta smaknuća glasno pjevao.
Taj čin junačke vjere danas živi i u manastirskoj tradiciji: svake godine 19. avgusta, na Preobraženje Gospodnje, uz manastir se održava Veče ojkače — takmičenje u tradicionanom ојkanju, jednom od zaštitnih znakova kulture Potkozarje. Krsna slava općine Kozarska Dubica, od 2006, upravo je Avakumov dan — 30. decembra.
