Dzebarska Camii

Živinice, Kladanj ve Šekovići’nin kesişim noktasında, Živinice’nin en eski köyünün bağrında, zamana meydan okuyan Džebarska Camii yer alır — Tuzla Kantonu’ndaki en eski cami ve tüm Bosna ve Hersek’teki en eski camilerden biridir. Adı, çevresindeki manzarayı çok iyi anlatan Farsça džebelum (dağ) kelimesinden gelir; 1878 yılına kadar ise Sultan Mehmed El-Fatih onuruna “Džinangir” adını taşımıştır ve yaklaşık 1512 yılında, onun hükümdarlığı döneminde inşa edilmiştir.

Ortaya çıkışı, Osmanlı fetihleri döneminden kalma büyüleyici bir efsaneyle anlatılır. Sarajevo’ya giden önemli kervan yolunu kontrol eden stratejik Džebarska Gradina için uzun ve sonuçsuz süren mücadelelerin ardından, Türk ordusu suya giden yollarla ilgili açığa çıkarılan sır sayesinde kaleyi ele geçirmeyi başarmıştır. Zaferin anısına Sultan Fatih caminin yapılmasını emretmiştir; ancak rivayete göre hazırlanan tüm malzeme bir gece içinde anlaşılmaz bir şekilde 300 metre öteye, suya daha yakın bir yere “taşınmıştır”. Bunu ilahi bir işaret olarak gören ustalar camiyi tam da o noktaya inşa etmişlerdir; bugün de orada durmaktadır.

Bu mistik tarih ve ona atfedilen özel manevi güç inancı nedeniyle Džebarska Camii önemli bir hac yeri haline gelmiştir. Her yıl ağustos ayının ilk cumartesi günü, dağ köyünün sessizliği on binden fazla ziyaretçinin uğultusuyla yer değiştirir. Halk arasında bugün hâlâ, bu camide art arda üç mevlide katılmanın veya üç cuma namazı kılmanın, hac ibadetini yerine getirmekle eşdeğer manevi değere sahip olduğuna dair rivayet yaşatılmaktadır; bu da yapıyı yalnızca tarihî bir anıt değil, aynı zamanda gelenek ve inancın canlı bir kaynağı haline getirir.