Tvrđava Strač
Opis
Tvrđava Strač austrougarska je fortifikacija jugoistočno od Trebinja, smještena na 750 metara nadmorske visine s panoramskim pogledom na Zupce, Petrovo polje, Trebinjsku šumu i grad. Građena je od 1910. do 1916. kao dio sistema od deset utvrđenja kojima je Austrougarska štitila Trebinje i Bokokotorski zaliv. Bila je drugo po veličini austrougarsko utvrđenje u monarhiji, a izgradnja je koštala ekvivalent od 60 miliona eura.
Za razliku od ostalih fortifikacija tog perioda, Strač je ukopan u zemlju, što mu je donijelo epitet najmističnijeg objekta. Imala je 60–65 prostorija, vlastiti dizel-agregat, rezervoare za vodu i žičaru za dostavu materijala. Kupole, teške ~55 tona, dopremljene su traktorom čiji je konstruktor bio Ferdinand Porsche. Dvije čelične kupole sačuvane su do danas i jedine su takve vrste u Evropi. Vlasništvo nad tvrđavom nije razriješeno, a zvanično nije zaštićeno kulturno dobro.
Mitovi i stvarnost
Tvrđava Strač godinama je bila okružena gradskim legendama: priča se o 365 soba, tajnim čatrnjama s kubicima vode i volovskim zapregama koje su vukle kupole.
Istraživanje speleologa Dubravka Kurtovića i austrijskih stručnjaka s Arhitektonskog fakulteta u Gracu razriješilo je te mitove: Strač ima između 60 i 65 prostorija, voda nije bila kišnica nego pumpana izvana, a kupole teške ~55 tona nisu vukli volovi nego artiljerijski traktor čiji je konstruktor bio Ferdinand Porsche — i dan-danas se u narodu zove Porscheovim traktorom.
Jedine kupole u Evropi
Ono što Strač čini zaista izuzetnim su dvije sačuvane čelične kupole na vrhu utvrđenja — oznake TR.S 43 i TR.S 44, ugravirane pri lijevanju u Škodinom pogonu. Stručnjaci potvrđuju da su jedine sačuvane kupole te vrste na čitavom europskom kontinentu. Prvobitno su planirane četiri, ali je izgradnja prekinuta 1916. kada je Austrougarskoj ponestalo novca.
Turistički potencijal Strača je neosporiv — austrijska i evropska udruženja za istraživanje austrougarskih fortifikacija redovito ga posjećuju — ali razvoj infrastrukture blokira nerazriješeno vlasništvo.
